Możliwe zmiany w prawie pracy: nowe przepisy dotyczące mobbingu i dyskryminacji
Przepisy dotyczące mobbingu, dyskryminacji i nierównego traktowania w pracy obowiązują w Polsce od ponad dwóch dekad. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowało projekt zmian w Kodeksie pracy, który wprowadza jasne definicje i rozszerza ochronę pracowników w tym zakresie.
Zmiany mają uwzględnić dorobek orzecznictwa sądowego oraz luk w obecnych przepisach, szczególnie w kwestii:
- definicji mobbingu,
- nowych typów dyskryminacji,
- odpowiedzialności pracodawcy i sposobów dochodzenia roszczeń.
Poniżej zestawiamy najważniejsze propozycje zmian.
1 Dyskryminacja bezpośrednia
Proponowane brzmienie art. 18(3a) §3:
Dyskryminowanie bezpośrednie istnieje wtedy, gdy pracownik z jednej lub z kilku przyczyn określonych w § 1 jest traktowany w porównywalnej sytuacji mniej korzystnie, niż jest, był lub byłby traktowany inny pracownik.
Co się zmienia?
- W projektowanym przepisie nacisk położono na faktyczne zaistnienie zdarzenia.
- Użycie sformułowania „jest traktowany” może ułatwić uprawdopodobnienie dyskryminacji, zgodnie z linią orzeczniczą sądów i TSUE.
2 Dyskryminacja przez założenie i skojarzenie
Projekt wprowadza dwa nowe pojęcia:
- Dyskryminacja przez skojarzenie – np. nierówne traktowanie pracownika, bo ten opiekuje się dzieckiem z niepełnosprawnością.
- Dyskryminacja przez założenie – np. uprzedzenia wobec pracownika, któremu błędnie przypisuje się określoną orientację seksualną lub poglądy polityczne.
To rozszerza ochronę, zgodnie z wyrokiem TSUE (sprawa C-38/24, 11 września 2025 r.), który potwierdził ochronę pracowników będących opiekunami dzieci z niepełnosprawnością
3 Przejawy dyskryminacji
Propozycja art. 18(3a) §5:
w myśl proponowanych przepisów przejawem dyskryminacji będzie:
- każde działanie mające na celu naruszenie zasady równego traktowania,
- każde działanie polegające na zachęcaniu osób trzecich do naruszenia zasady równego traktowania lub nakazaniu naruszenia zakazu dyskryminacji,
- każde niepożądane zachowanie naruszające godność pracownika lub tworzące wrogą, zastraszającą atmosferę.
Nowość: użycie słowa „każde” umożliwia szerszą interpretację, obejmując znacznie szerszy katalog zachowań.
4 Roszczenia i zadośćuczynienie
Projekt przewiduje:
- zadośćuczynienie lub odszkodowanie nie niższe niż minimalne wynagrodzenie,
- możliwość podwyższenia zadośćuczynienia przy wielokrotnym naruszeniu,
- dochodzenie roszczeń również przez pracowników wspierających osoby poszkodowane.
Ułatwia to ochronę osób, które korzystają z przysługujących im praw lub pomagają innym
w dochodzeniu roszczeń. Poszkodowany pracownik będzie miał możliwość dochodzenia roszczeń z wybranej bądź ze wszystkich podstaw prawnych.
5 Ciężar dowodu w sprawach o dyskryminację
Projekt wprowadza jasną zasadę:
- pracownik musi uprawdopodobnić naruszenie,
- pracodawca musi udowodnić brak naruszenia.
To klarowna regulacja, która od lat wynikała tylko z doktryny i orzecznictwa.
6 Obowiązki pracodawcy
Zmiany zobowiązują pracodawcę do:
- aktywnych działań prewencyjnych w zakresie mobbingu i nierównego traktowania,
- wykrywania i reagowania na naruszenia,
- wsparcia pracowników dotkniętych dyskryminacją lub mobbingiem,
- wprowadzenia regulaminów w firmach zatrudniających co najmniej 9 pracowników, uzgadnianych z przedstawicielami pracowników lub organizacjami związkowymi.
7 Nowa definicja mobbingu
Projekt szczegółowo określa:
- uporczywe nękanie lub zastraszanie (powtarzalne, nawracające lub stałe),
- konkretne przejawy (upokarzanie, izolowanie, nieuzasadniona krytyka, utrudnianie pracy),
- odpowiedzialność wszystkich osób w organizacji (przełożonych, współpracowników, podwładnych).
Roszczenia: zadośćuczynienie co najmniej sześciokrotności minimalnego wynagrodzenia lub odszkodowanie.
8 Zakaz niekorzystnego traktowania pracownika, który zgłosi naruszenie prawa
w zakresie zakazu dyskryminacji czy mobbingu
Projekt zmian w Kodeksie pracy:
- wprowadza zapis uniemożliwiający pracodawcy działań odwetowych kierowanych pod adresem pracownika zgłaszającego nierówne traktowanie czy mobbing, a także w kierunku pracownika wspierającego,
- naruszenie ww. zakazu może skutkować roszczeniem o zadośćuczynienie lub odszkodowanie.
9 Podsumowanie
Projekt zmian w Kodeksie pracy:
- precyzuje definicje mobbingu i dyskryminacji,
- wprowadza nowe kategorie dyskryminacji,
- rozszerza ochronę i odpowiedzialność pracodawcy,
- doprecyzowuje procedury i regulaminy wewnętrzne,
- wprowadza jasny ciężar dowodu w sprawach pracowniczych.
Proponowane zmiany to przede wszystkim krok w stronę większej ochrony pracowników i wprowadzenie do porządku prawnego regulacji prawa unijnego
